Doomscroling (felaket kaydırması), sürekli felaket haberlerine maruz kalma ve bu duruma bağımlılık geliştirme anlamına gelmektedir.
Bu davranış, bireyin farkında olmadan olumsuz içerikleri takip etmesiyle karakterizedir. Kişi çoğu zaman içeriğin kendisini iyi hissettirmediğini bilmesine rağmen ekrana bakmayı sürdürür.
Neden Doomscrolling yaparız?
1) Negatiflik yanlılığı
İnsan beyni evrimsel olarak tehditleri hızlı fark etmek üzere gelişmiştir. Hayatta kalma açısından potansiyel tehlikeleri erken fark etmek avantaj sağlamıştır. Bu nedenle olumsuz bilgiler, olumlu bilgilere kıyasla daha fazla dikkat çeker ve zihinde daha uzun süre kalır.
Dijital ortamlarda felaket haberleri, krizler veya dramatik olaylar bu bu mekanizmayı tetikler. Beyin, potansiyel tehdit içeren bilgileri kaçırmamak için sürekli olarak yeni içerikleri taramaya devam eder.
2) Belirsizliği azaltma ihtiyacı
İnsanlar belirsizlik karşısında rahatsızlık hisseder. Özellikle kriz dönemlerinde bireyler daha fazla bilgi aramaya yönelir. Bu davranışın altında yatan temek motivasyon, durumu anlamak ve kontrol hissini artırmaktır.
3) Kontrol illüzyonu
Doomscrolling bazen bilinçdışı bir ‘hazırlıklı olma’ çabasıdır. Kişi, Kötü bir şey olacaksa önceden bilmenin kendisini koruyacağını düşünebilir. Bu durum psikolojide kontrol illüzyonu olarak tanımlanır. Gerçekte ise bireyin haber akışını takip etmesi olayların gidişatını değiştirmez; fakat zihinsel olarak bir tür hazırlık hissi yaratabilir.
4)Sosyal medya algoritmaları
Doomscrolling yalnızca bireysel bir davranış değildir; dijital platformların yapısı da bu döngüyü pekiştirir. Araştırmalar olumsuz ve dramatik içeriklerin daha fazla dikkat çektiğini göstermektedir. Bu nedenle kullanıcılar zamanla daha fazla kriz, felaket veya tehdit içeren içerikle karşılaşabilir.
- Kaygı ve dopamin döngüsü
Doomscrolling davranışı bir tür değişken ödül sistemi içinde çalışır. Kullanıcı her yeni kaydırmada farklı bir bilgiyle karşılaşır. Bazen nötr, bazen çarpıcı bir içerik ortaya çıkar. Bu belirsiz ödül sistemi beynin dopamin mekanizmasını harekete geçirir ve kişiyi ekran başında tutar.Bu nedenle kişi aslında rahatlamak için değil, çoğu zaman otomatikleşmiş bir alışkanlık nedeniyle kaydırmaya devam eder.
Psikolojik etkiler
Araştırmalar göstermektedir ki sürekli Doomscroling davranışında bulunmak kişide;
Yüksek kaygı düzeyi, Uyku problemleri, Zihinsel yorgunluk, Dikkat dağınıklığı gibi problemlere neden olabilir. Özellikle gece saatlerinde yapılan yoğun sosyal medya kullanımı, zihnin sürekli uyarılmış halde kalmasına sebep olabilir.
Sağlıklı dijital sınırlar
Doomscroling davranışı tamamen teknolojiyi bırakmayı gerektirmese de teknolojiyle araya sağlıklı sınırlar koymak ruh sağlığımız için koruyucu olmaktadır.
Haber tüketimi için belirli zaman dilimleri belirlemek,
Gece saatlerinde ekran kullanımını sınırlandırmak,
Güvenilir ve sınırlı sayıda haber kaynağı takip etmek,
Gün içinde digital molalar vermek, zihnin yükünü hafifletmeye yardımcı olabilir. Bazen zihnin gerekten ihtiyacı olan şey daha fazla bilgi değil, biraz daha sessizliktir…
